Η οριακή συμπεριφορά και ο αυτοτραυματισμός στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες είναι φαινόμενα που τα τελευταία χρόνια απασχολούν ολοένα και περισσότερο ειδικούς ψυχικής υγείας, γονείς και εκπαιδευτικούς. Τι κρύβεται όμως, πίσω από αυτές τις συμπεριφορές, που συχνά προκαλούν σοκ ή αμηχανία στο περιβάλλον;
Τι λέει ο παιδοψυχίατρος – ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος:
«Η ίδια η οριακότητα έχει στη βάση της ένα υποκείμενο που δεν έχει ένα σταθερό “εγώ”. Είναι ένα υποκείμενο που είναι πολύ ασταθές, έχει ένα “εγώ” που έχει πολλά ελλείμματα, αμύνεται με βάση τα ελλείμματα αυτά και δυσκολεύεται πάρα πολύ, γιατί συνήθως υπάρχουν έξω καίριες διαδικασίες που είναι λανθάνουσες και δεν το αφήνουν να προχωρήσει.
Αυτό σημαίνει μια αρκετά σοβαρή παθολογία και αυτό πολλές φορές οδηγεί σε αυτοτραυματισμούς, οι οποίοι όμως δίνουν και ένα καλό σήμα στο περιβάλλον, ειδικά από την ώρα που γίνονται σε σημεία τα οποία είναι εμφανή στο σώμα. Όταν είναι σε σημεία που δεν είναι εμφανή, τότε τα πράγματα είναι λίγο πιο δύσκολα.
Μέσα σε αυτό υπάρχει αυτό που λέμε καταστροφική/θανατερή απόλαυση. Για παράδειγμα, όταν κάποιος έχει ένα σπυράκι και το ξύνει, υπάρχει ένας εγγενής μαζοχισμός εκεί, ο οποίος ενεργοποιείται πολύ έντονα από τις καταστάσεις του αυτοτραυματισμού και μπορεί αυτό να κολλάει πολύ έναν έφηβο σε κάτι τέτοιο. Όμως, αν ο έφηβος θελήσει να μπει σε θεραπεία, το πράγμα μπορεί να πάει αρκετά καλά και να ξεπεραστεί.
Τι κρύβεται πίσω από τις αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές των εφήβων;
Πίσω από τέτοιες αντιδράσεις των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων κρύβεται συνήθως μια βαθιά εσωτερική δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων, της μοναξιάς και της ψυχικής πίεσης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, ο αυτοτραυματισμός λειτουργεί ως ένας τρόπος εκτόνωσης του ψυχικού πόνου ή ως μια σιωπηλή ανάγκη για βοήθεια. Ιδιαίτερα στα άτομα με οριακή δομή προσωπικότητας, η αίσθηση αστάθειας, η δυσκολία στη διαμόρφωση σταθερής ταυτότητας και οι έντονες εσωτερικές συγκρούσεις μπορεί να οδηγήσουν σε πράξεις που στρέφονται ενάντια στον ίδιο τους τον εαυτ
Ποιοι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε οριακή συμπεριφορά
Η οριακή συμπεριφορά δεν οφείλεται σε μια μόνο αιτία, αλλά συνδέεται συνήθως με έναν συνδυασμό ψυχολογικών, βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Τραυματικές εμπειρίες, έντονη συναισθηματική αστάθεια μέσα στην οικογένεια, απόρριψη, παραμέληση, σχολικός εκφοβισμός ή δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις μπορούν να επηρεάσουν βαθιά την ψυχική ανάπτυξη ενός εφήβου.
Παράλληλα, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η δυσκολία διαχείρισης έντονων συναισθημάτων και ο φόβος εγκατάλειψης είναι στοιχεία που συχνά εμφανίζονται σε άτομα με οριακά χαρακτηριστικά.
Κατά την εφηβεία, μια περίοδο όπου η προσωπικότητα βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση, η ανάγκη αποδοχής, οι έντονες συναισθηματικές μεταβολές αλλά και η πίεση από το οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον μπορούν να ενισχύσουν τέτοιες τάσεις. Η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημαδιών είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς πολλοί έφηβοι δυσκολεύονται να ζητήσουν ανοιχτά βοήθεια.
Παρότι οι εικόνες αυτοτραυματισμού συχνά προκαλούν σοκ στους γύρω τους, οι ψυχοθεραπευτές υπογραμμίζουν ότι με την κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη το άτομο μπορεί σταδιακά να αναπτύξει πιο υγιείς τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων του και να επανακτήσει την ψυχική του ισορροπία.
